Bún cua thúi
Xế chiều chạy trốn mây đen chụp xuống sau lưng trên QL 14. Mưa rượt còn nhanh hơn xe chạy, Pleiku đón chúng tôi bằng những hạt mưa nhỏ rồi chuyển sang mưa ào ào hung bạo. Nhóm buộc phải dừng lại tìm chỗ trú bên mái hiên một điểm thu mua nông sản...
Mưa cao nguyên chiều nay vừa to vừa lạnh, chẳng chút gì ra vẻ "ở đây buổi chiều quanh năm đầy sương" nên cũng chẳng mượt mà với tóc ướt, mắt ướt như nhạc như thơ về Pleiku... Mưa lạnh làm chúng tôi co ro nhìn màn nước trắng trời mà đoán chừng khả năng chạy về Buôn Ma Thuột nghỉ đêm là vô vọng.
Có mùi gì khá lạ xuyên qua màn mưa gợi đói bụng, gợi thèm ăn vậy cà?
Cả nhóm ngóc mũi hít hà. Một mùi ngai ngái, mằn mặn len theo gió lạnh ghé thoáng qua hàng hiên. À, thì ra từ hàng bán đồ ăn phía sau tấm bạt che mưa, vài người khách ngồi quanh bếp lửa bên bà chủ. Khói bếp hòa vào màn mưa bên ngoài, nhìn mờ mờ.
Đội mưa men theo hè phố tìm đến, chưa tới cửa đã nghe lời thân thiết:
- Vô mau đi mấy anh. Ướt át như vầy vô trong này cho ấm.
- Chị bán món gì vậy? Ở đằng xa nghe mùi là bụng cồn cào, phải đội mưa chạy lúp xúp qua đây đó.
- Ờ, món quê mùa đó mà. Hay mấy anh thử cho biết nghen?
- Ăn chớ. Mà món gì vậy chị?
- Bún... cua!
- À, bún riêu. Múc cho anh em tui mấy tô đi chị.
- Dạ, bún cua khác bún riêu nghen anh. Ở đây "nẫu" kêu là bún cua thúi. Kệ đi, ăn thử cho biết, hén?
Ông Lạc đeo khẩu trang tự hồi nảo hồi nào. Vừa nghe tới tên món ăn, ổng lẳng lặng quay lưng…
Không nói gì thêm, chị nhanh tay bỏ bún, bày lên tô các thứ gia vị, múc nước chan lên rồi đẩy ra chiếc bàn dài. Trên bàn đã có sẵn rổ rau sống.
Mùi thì khá nặng. Nước lèo ít đen hơn chè đậu đen một chút. Phía trên nổi lều bều một mảng bọt khá đặc cũng đen. Cái hột vịt với lòng trắng đã nhuộm thành màu nhờ nhợ. Vài cọng măng luộc đậm màu như măng kho... Nói chung, tất cả đều sẫm gần như đen, trừ bún và mớ da heo chiên giòn cong queo là chưa chịu đen!
Vài anh em lóng ngóng, lấm lét nhìn nhau, chưa ai dám ăn.
Tui xung phong cầm đôi đũa trộn lên. Tay còn lại cầm cái muỗng sâu lòng húp thử chút nước.
Trời! Mùi và màu thì thấy sợ thiệt, nhưng vị lại quá đậm đà. Vừa chạm đầu lưỡi, vị ngọt đã chạy tuốt xuống cổ họng, nóng ran mà dễ chịu. Húp thêm muỗng nữa, gắp miếng da heo giòn rụm kẹp cọng măng tre đắng nhẩn nhẩn... thiệt là hợp vị.
Húp thêm vài muỗng nữa, mấy ông bạn còn ngồi ngó nãy giờ cũng lần lượt cầm đũa. Chỉ chừng năm phút sau, cả dãy bàn chỉ còn nghe tiếng húp sột soạt với tiếng xuýt xoa vì nóng.
Ông Lạc quay lại không biết từ hồi nào đứng ngoài hiên ngó vô, thấy ai nấy ăn ngon lành cũng chịu hết nổi.
- Thôi, ... chị múc cho tui một tô. Ăn lỡ có chết thì cũng chết chung !
Bà chủ cười muốn nghiêng cả người:
- Thấy chưa! Tui nói rồi, mùi thì vậy chớ ăn rồi biết…
Quả thật, cái tên "bún cua thúi" nghe muốn quay đầu bỏ chạy. Nhưng cái "thúi" ấy chỉ là mùi của con cua đồng được ủ lên men theo cách người bản địa truyền lại từ đời này sang đời khác. Qua lửa, qua gia vị trong nồi nước lèo, cái mùi nồng ban đầu biến thành vị ngọt rất sâu, rất khác; thứ vị mà ăn một lần rồi lâu lâu lại nhớ.
Nhiều món ăn quê cũng vậy. Cái tên nghe mộc mạc, thậm chí... xấu xí. Hình thức cũng chẳng chìu lòng ai. Nhưng phía sau là tập quán, là khí chất, là cách người ta gìn giữ chế biến đồ ăn, rồi thành đặc sản lúc nào không hay.
Chiều Pleiku hôm ấy mưa trắng trời, không thể chạy về Buôn Ma Thuột như dự tính. Đổi lại, cả bọn gặp một tô bún mà nếu chỉ nghe tên, chắc suốt đời cũng chẳng ai dám gọi.
Nghĩ cũng lạ. Trong đời, không ít thứ giống hệt tô bún của thúi ấy. Có những người nhìn tưởng khó gần mà chơi rồi mới thấy quý. Có những vùng đất nghe qua chẳng mấy hấp dẫn, đặt chân tới lại nhớ hoài. Và có những món ăn phải vượt qua cái tên, vượt qua cái mùi ban đầu mới chạm được cái ngon nằm rất sâu bên trong.
Pleiku, một chiều mưa.
Phú Đặng
