Ma-ni-ven

Chuyên tầm phào, số ... : Ma-ni-ven

Hồi trước, trong giới lái xe công trường hay xài một chữ nghe rất Tây: ma-ni-ven.

Thật ra đó là tiếng Pháp, “manivelle“ nghĩa là cái tay quay.

Thời ấy máy móc còn đơn sơ, nhiều thứ phải quay bằng tay: Quay máy nổ, quay máy xay lúa, quay máy phát điện… nói chung cái gì cần nổ mà chưa chịu nổ thì đem ma-ni-ven ra quay.

Nhưng ở công trường tụi tui hồi đó, ma-ni-ven còn có thêm một công dụng khác: Quay ra… nhiều lý do để giúp cho giới công nhân tiên tiến - những chủ nhân của thời đại mới - sống sót qua ngày !

Câu chuyện sau đây là một lần cái ma-ni-ven phát huy tác dụng rất ư là … hiệu quả:

Khi đói triền miên thì phải thèm. Mà đã thèm thì nghĩ đủ thứ: Nghĩ đến các món ngon nhứt… rồi giựt mình nhớ lại là phải rẻ nhứt!

Ngặt nỗi thời bao cấp, lương công nhân ở công trường ba cọc ba đồng. Sống được chẳng qua nhờ giỏi chịu đựng, và có lẽ cũng nhờ cái triết lý rất thời sự lúc đó: “Gặp thời thế thế thời phải thế !”

Xăng dầu thì hiếm. Có tiền cũng chưa chắc mua được, mà nếu có, bán thì cũng lén rình bán chui bán nhủi chút đỉnh kiếm vài ba đồng.

Bữa đó trời mưa lâm thâm trên quốc lộ 1, đoạn qua Hảo Sơn gần đèo Cả. Con đường vắng vẻ buồn thiu, mưa gió đến nỗi chó cũng không muốn lội ra đường.

Nghĩ mãi không ra cớ gì để nghỉ. Những lý do xin nghỉ sửa xe đã dùng hết rồi.

Bèn nghĩ bừa ra một cái cớ rất… kỹ thuật: Xin sửa cái ma-ni-ven.

Ma-ni-ven hư thì xe không chạy được!

Ông đội trưởng là người đi tập kết về. Nghe đâu hồi còn ở ngoải làm tổ trưởng vá đường, trong Nam gọi là phu lục lộ. Chữ nghĩa chắc hổng bao nhiêu, nếu bẻ làm đôi chắc được hai miếng, cỡ… bàn tay. Cho nên cái tiếng Pháp ma-ni-ven là cái gì thì ổng đâu có biết.

Nhưng ổng vẫn phải thể hiện uy quyền bằng cách lên giọng rầy tụi tui:

- Mấy ông vừa chạy vừa phá, không biết giữ gìn tài sản máy móc gì hết! Cứ đợi hư rồi mới kêu sửa. Mà… liệu sửa bao lâu thì xong?

Tui đáp liền:

- Dạ, em với thằng lơ cố lắm đến chiều cũng có thể xong!

Ổng gật gù, rồi giảng một bài rất… lý luận:

- Làm hết sức đi! Đầu giờ chiều phải trình diện tui là xong đó. Nhớ rằng làm công nhân lái xe lái máy, quản lý tài sản xã hội chủ nghĩa thì cái xe là xương là thịt, xăng dầu là máu. Xương thịt tan tành thì máu cũng chảy ra ngoài hết!

Hai thằng tụi tui “dạ dạ” cho phải phép rồi te te đi về cái lán có mái tranh che mưa nắng. Chui vô cabin, phì phèo thuốc rê một hồi, rồi trùm tấm mền rách ngủ quẹo cổ.

Ngủ tới khi nhà bếp gõ kẻng ăn cơm trưa.

Ăn ba hột cơm cõng bốn hột bắp, bụng còn lưng lửng. Đói nên lại nghĩ lung tung, thèm đủ thứ.

Qua khỏi đầu giờ chiều, tay bôi chút nhớt thải, tui lò dò lên đội chỉ huy công trường. Chưa kịp nói gì ổng đã la:

- Gì nữa đây? Vừa làm vừa chơi nên chưa xong hả?

Tui gãi đầu gãi cổ:

- Dạ… xong thì gần xong, nhưng xin anh duyệt cấp xăng chạy thử ma-ni-ven.

- Bao nhiêu?

- Dạ… 30 lít.

Ổng trợn mắt:

- Gì mà 30 lít! Nhiều vậy! Thử cái đó chỉ cần… 20 lít là đủ!

Hai thằng tụi tui mừng húm: 20 lít xăng hôm đó không những đủ nguyên con chó, mà còn kèm thêm một can rượu đế.

Tối hôm ấy trời vẫn mưa. Cái ra-đi-ô rè rè nói có áp thấp nhiệt đới.

Nhưng trong cái lán công trường thì ấm lạ, ấm lùng.

Thỉnh thoảng lại nghe anh em hô:

- Dô! Dô! Một hai ba… ma-ni-ven!

Sáng hôm sau, đội trưởng hỏi:

- Đêm qua tụi bây làm gì mà ồn ào vậy?

Tui lễ phép thưa:

- Dạ… anh em khen và chúc mừng em làm tốt. Sửa ma-ni-ven nhanh và gọn gàng quá.

Từ đó tui mới biết: Có những thứ trong đời, hư thiệt chưa chắc sửa được ... nhưng hư do tưởng tượng thì sửa rất nhanh !

Phú Đặng

Bún Gỏi Dà

( introduction: Người sáng tạo và đem ra giới thiệu với thiên hạ một món ăn có mùi hương khá thuần khiết, vị lại tinh tế kiểu chay mặn đề huề: Bún Gỏi Dà.

Cái tên nghe lạ quá nên trước đây đài truyền hình Vĩnh Long cũng từng mò tới phỏng vấn bà chủ-Chị Tư : “Ủa, gỏi dà là gỏi gì vậy?”

Câu trả lời xin để cuối bài cho có hồi hộp chút.

Giờ mời bà con… ngồi xuống, ngó qua một vòng mùi-vị-màu sắc, rồi tiện thể ngó luôn cái không gian quán.)

Bún Gỏi Dà

Quán mang phong vị gần giống một quán chay: Yên tĩnh, sạch sẽ, màu sắc trang nhã, ấm áp. Trên vách còn treo vài câu lục bát nghe hiền hiền, kiểu lời răn đượm mùi Phật giáo. Bước vô đây tự nhiên nói chuyện cũng nhỏ giọng lại, không dám ồn ào như mấy quán khác.

Tô bún bưng ra nhìn cũng có ý tứ phối màu. Cọng bún nhỏ nằm bơi lặn dưới lớp nước lèo trong veo. Chừng non mươi con tôm đất bóc vỏ đỏ au nằm kế bên nhúm thịt ba rọi xắt sợi mảnh trắng ngà. Chung quanh là xà lách, rau thơm xanh mát, coi thôi cũng thấy dễ chịu con mắt.

Nhìn thêm chút nữa, thấy bụng mình … bắt đầu lên tiếng !

Mùi bắt đầu dậy khi trộn lên.

À thì ra cái hồn của tô bún nằm ở chỗ này: Tương hột xay nhuyễn, trộn với đậu phộng rang giã dập lẫn lộn như hạt tấm đậu trộn thính.

Vừa trộn xong, nước lèo từ màu trong chuyển sang màu nâu nhẹ.

Mùi tương thơm dìu dịu, hơi hướng chay tịnh lấn át cái mặn thô.

Cắn con tôm đất tươi lột vỏ thấy ngọt nhẹ. Tới sợi thịt ba rọi cũng như chịu khó… hoà đồng, thấm theo vị tương.

Thành ra trong tô bún này, chay với mặn, sống chung coi bộ khá hoà thuận !

Húp thử một muỗng nước lèo.

Không phải cái kiểu ngon làm nước miếng ứa ra liền như mấy món bún mắm, bún nước lèo. Mà là cái vị nhẹ nhàng, thanh thanh. Thành ra ăn cũng tự nhiên chậm lại. Có muốn ăn nhanh cũng… thấy tiếc !

Ăn riết một hồi, tự nhiên thấy mình cũng hiền ra chút !

Ngồi vừa ăn vừa ngửi cái mùi thơm đó, tự nhiên thấy dễ chịu trong người. Cái mùi này nói thiệt, cảm thì được chớ diễn đạt ra lời cũng hơi khó.

Mà nói nhiều quá coi chừng lại làm … mất mùi !

Ăn xong, tôi mới hỏi chuyện chị Tư-bà chủ quán, cũng là người nghĩ ra món này.

Chị kể hồi trước quán chỉ bán bún với hủ tiếu chay.

Mà ở xứ Sóc Trăng, dù Phật giáo khá đông, người ta vẫn quen mấy món “quốc dân” như bún nước lèo, bún mắm hơn.

Chị Tư tu tại gia. Nhưng tu thì tu, sinh kế vẫn phải lo.

Vậy là chị bắt đầu mày mò nghĩ món mới.

Nhờ cái tánh kỹ lưỡng; bệnh nghề nghiệp còn sót lại từ hồi làm nhân viên vẽ họa đồ nên chị chọn nguyên liệu rất gắt:

Tôm phải là tôm đất còn sống, luộc rồi bóc vỏ bỏ đầu.

Thịt ba rọi phải thiệt tươi.

Rau thì lấy từ vườn, lúc nào cũng xanh mướt.

Tô bún làm ra nhìn đẹp mắt thiệt. Nhưng cái khác biệt chỉ lộ ra khi mình… trộn lên rồi ăn.

Dần dần khách biết tới nhiều hơn.

Dù giá một tô ở Sóc Trăng cũng thuộc loại hơi cao: Năm chục ngàn.

Nhưng ăn xong, rồi người ta cũng gật gù: Thôi kệ, đáng !

Có món rồi, phải đặt tên.

Chị Tư nói chị suy nghĩ hơn một tháng mới ra được cái tên… không đụng hàng: Bún Gỏi Dà.

Thiệt ra chữ “dà” là chữ “và”.

Ý nói gỏi và bún, trộn vô ăn chung theo cách và hoặc lua !

Nhưng dân miền Tây nói sao viết vậy, riết rồi thành chữ dà luôn cho có duyên.

Thành ra ai không rành, đọc cái bảng hiệu cứ tưởng đây là … một loại gỏi mới !

Nghe cũng giống kiểu bún quậy ở Phú Quốc: Ăn rồi mới hiểu tại sao nó mang cái tên nghe… hơi kỳ kỳ.

Nếu có dịp ghé Sóc Trăng, bạn thử tìm ăn một tô bún gỏi dà.

Biết đâu ăn xong lại thấy…

đậm đà hương quê như câu treo trên bảng hiệu:

“Ba Xuyên có bún gỏi dà

Ăn vào sẽ thấy đậm đà hương quê.”

Ăn xong rồi bước ra khỏi quán, nhìn lại cái bảng hiệu vàng tươi đó, tui mới thấy câu này không phải … quảng cáo cho vui.

Nó nói thiệt đó.

Ăn thì biết !

Phú Đặng

Tháng Tư trên đường Trường Sơn

Tháng Tư trên đường Trường Sơn

Cung đường chúng tôi bắt đầu từ ngả tư Hiếu, nơi QL 24 gặp đường Trường Sơn Đông.

Thật ra, nói bắt đầu cũng chỉ là cách nói của người đi đường. Còn với dãy Trường Sơn thì con đường này đã nằm ở đó từ rất lâu trước khi có đường nhựa, trước khi có biển báo chỉ dẫn. Khi ấy nó chỉ là lối mòn của rừng, của chiến tranh, của những đoàn người lặng lẽ đi trong đêm...

Tháng Tư. Nắng bắt đầu phủ trên dãy Trường Sơn một màu sáng chói và khắc nghiệt.

Tháng Tư. Nắng đổ xuống mặt đường như một tấm kim loại nóng. Thời tiết ghi nhận 38 độ ở A Lưới, 39 độ ở Lao Bảo, 39,5 độ ở Phong Nha, rồi lên tới 41,9 độ ở Vinh. Thống kê thì vậy nhưng khi xe đã lăn bánh vào nhánh tây của đường Hồ Chí Minh thì những con số ấy bỗng trở nên vô nghĩa.

Ở đây, cái nóng không nằm trong bản tin thời tiết. Nó nằm trong không khí hầm hập của những khúc cua liên tiếp. Nằm trên những dốc dài leo mãi không thấy đỉnh, lúc xuống phải ghìm bằng cả tay lẫn chân phanh. Và cả trong khoảng lặng của núi rừng khi suốt nhiều chục cây số không gặp một chiếc xe nào.

Con đường vòng vèo giữa những lớp núi chồng lên nhau. Núi này vừa lùi xuống thì núi khác đã trồi lên phía trước. Có lúc nhìn xa xa, cả dãy Trường Sơn giống như những con sóng xanh đang dồn về chân trời.

Giữa cái nắng tràn lan ấy, bầu trời lại có một màu hơi lạ. Trời không xanh mà mù mù. Một lớp khói mỏng bay ngang qua các sườn núi, làm ánh sáng trở nên bạc bạc. Trong gió vương mùi khói, trong nắng mang màu khói ...

Đó là mùa đốt rẫy bên kia biên giới Lào. Người ta đốt nương cho kịp xong trước dịp Tết Bunpimay. Lửa cháy, tàn tro phủ đen trên đất, khói bay qua rừng những vệt xám lơ lửng. Đất cứ nằm yên đó, người cứ về ăn Tết, cứ vui chơi té nước cầu mưa, chờ sau cơn mưa đầu mùa sẽ trở lại trỉa hạt cho vụ mới.

Vì thế suốt dọc Trường Sơn, trong nắng tháng Tư lúc nào cũng có một mùi khói rất nhẹ. Không nồng. Chỉ đủ để người đi đường chợt nhận ra đâu đó sau những dãy núi kia đang có lửa đốt rẫy.

Khói bay qua rừng, qua núi, mang theo một mùi tro mỏng. Thứ mùi khiến người ta nhớ rằng trên dãy Trường Sơn này, đất đai từ bao đời vẫn được đánh thức mỗi mùa bằng lửa như từ thuở du canh du cư...

Con đường đi qua nhiều địa danh mà chỉ cần nghe tên cũng thấy lòng chùng xuống - thung lũng A Lưới A Sầu, đồi thịt băm, cứ điểm Làng Vây...

Bây giờ chỉ còn rừng núi khô ran và con đường mờ khói bụi. Những nơi từng là chiến trường dữ dội bỗng trở nên trầm lặng một cách khó tả. Có lúc thấy đất dưới bánh xe mình đang đi qua đã thấm quá nhiều mồ hôi và máu của những người cùng một màu da, cùng một dòng máu.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng đôi khi chỉ cần nhìn những dãy núi trùng điệp của Trường Sơn là trong lòng có một khoảng lặng rất sâu.

Con đường tiếp tục dẫn về phía bắc. Giữa hành trình đường 9 rẽ sang Lao Bảo, cửa khẩu lớn nhất sang Lào. Từ thời nhà Lê, người ta đã từng gọi nơi này bằng một cái tên cổ: ải Ai Lao.

Hôm nay xe cộ qua lại bình thường. Nhưng nếu đứng lâu một chút nhìn về phía những dãy núi mờ xa, vẫn có thể tưởng tượng ra những đoàn người ngày trước vượt rừng dưới bom đạn hết chiến dịch này đến chiến dịch khác...

Qua khỏi vùng biên, con đường HCM nhánh Tây tại Khe Sanh tiếp tục chạy giữa những lớp núi không dứt. Thỉnh thoảng bên sườn đồi lại hiện ra một vài bản nhỏ của người Ca Dong, người Cơ Tu hay làng Ho của người Vân Kiều. Vài mái nhà sàn bám vào triền dốc, đứng lặng lẽ giữa rừng.

Có những đoạn đường dài đến mức chạy hàng chục cây số không gặp một bóng người. Chỉ có gió, nắng và vài vệt phân bò nằm giữa mặt đường, những dấu hiệu giản dị cho biết trước đó đã có một đàn bò và người chăn thả lặng lẽ đi ngang qua.

Khi dừng xe lại ở Khe Gát, nhìn ngược về phía nam, dãy Trường Sơn nối tiếp nhau đến tận chân trời. Núi xanh, rừng sâu, và con đường vẫn quanh co như chưa từng biết mệt.

Chỉ có điều người đi đường thì thấy đuối, không phải vì những con dốc dài hay cái nắng tháng Tư bỏng rát. Mà vì càng đi vào Trường Sơn hướng về bắc càng thấy quá nhiều miếu thờ ven đường: Nơi nổi tiếng như hang Tám Cô, miếu Ba Cô, đền liệt sĩ ở Cà Roong; nơi chỉ là một bệ đá nhỏ với bó bông khô héo cạnh vài chai nước cùng nhúm chân nhang lạnh. Nhìn những nơi ấy mới hiểu rằng dưới con đường nóng này là bao nhiêu lớp đất cũ, dưới lớp đất ấy là ký ức của một thời…

Nắng tháng Tư vẫn đổ xuống con đường.

Khói đốt rẫy vẫn bay ngang qua những sườn núi xa.

Còn Trường Sơn thì lặng lẽ.

Lặng lẽ đến mức người đi đường đôi khi có cảm giác dãy núi này đã quen với nắng, quen với khói … quen cả với ký ức chiến tranh.

Chỉ có những miếu thờ ven đường là không quen.

Chúng vẫn đứng đó, im lặng, nhắc rằng dưới lớp đường phủ beton phủ nhựa đường nóng ran này là những lớp đất cũ. Và dưới những lớp đất ấy là xương máu người Việt vẫn còn nằm lại.

Phú Đặng

trâu chết

Chuyện tầm phào số …: Trâu chết

Bão vừa tan. Nước thượng nguồn cộng nước các hồ thủy điện xả ầm ầm. Hạ du chưa ngập đã kịp lập ban chỉ đạo chống lũ, họp hành tuyên bố rân trời…

Bỗng điện thoại reo. Chắc của đại ca nào đó, chứ ai vô họp mà dám để chuông reng.

- Mày nói sao? Báo cáo rõ coi, nói gì mà ọt ẹt vậy ? Trâu mất bảy con hử ? Kệ cha nó, của nẫu chớ của mình na, hơi đâu mà…

– …

– Sao ? Tràn qua Suối Nhum đổ vô Buôn Hóc Mót hả ? Kệ đi, còn xa trại mình mà. Đưa bò chạy lên rẫy mì của đồng bào nhốt lại…

– …

– Cái gì ? Trâu chết nữa hả ? Kệ bọn nó! Lo mấy trăm con bò của tao kìa !

– …

– Hả ? Cả bọn mấy thằng mà lo không xong, làm ăn như quần què ! Vậy là đưa qua suối, lũ cuốn mất bò hả ? Trời ơi, đồ ăn hại ! Bọn mày chết luôn đi chớ bò chết trâu mất gì nữa…

– …ò í e…

Họp tan.

Phú Đặng

Trò khỉ

Trò khỉ

Thủa ấy, trong rừng muông thú có cùng ngôn ngữ, là anh em trong thế giới đại đồng.

Thủa ấy, vài cây cao bóng cả hay đám cỏ dại tràn lan ít nhiều gì cũng đều hưởng được ánh mặt trời !

Người đẹp được phong là hoa khôi trong rừng là một nàng voi mũm mĩm đáng yêu, bao thú đực mê đắm, mộng mị khi đêm về, ao ước được một lần chân bên chân đuôi kề đuôi…

Hôm nọ, giữa tiết lập xuân, có con kiến quái ác chẳng biết thuộc thế lực thù địch nào đã lẻn vào tai nàng voi xinh đẹp. Nó ngự trong đó như trêu ngươi, lâu lâu cắn một nhát, lâu lâu xé một miếng !

Lúc đầu nó cắn kiểu xì-lô thì nàng nghiến răng nén đau, nó xé nó rứt cù cưa theo cách bô-le-rô thì nàng rên hù hù. Kế tiếp nó nhai nhai theo điệu lăm-ba-đa thì nàng ưỡn ẹo rú lên nước mắt ứa hai hàng.

Lúc sau nó cắn nó xé nó nhai mạnh và dồn dập theo điệu đít-cô thì nàng lăn lộn kêu la thảm thiết, nước mắt tuôn như mưa :

- Ôi, cứu em với cứu em với. Ối, đau quá là đau…

Muông thú chung quanh chạy xà quần tìm cách cứu nàng, quá bối rối nên chỉ chạy và la hét, không ai nghĩ được cách gì.

Kêu la hết sức, nàng chỉ còn sức thở dốc thều thào :

- Ôi, ai cứu được, em xin theo làm vợ, nguyện sống tốt với chồng đời đời kiếp kiếp…

Muông thú đều nghe, muông thú đều thèm muốn, muông thú đều im lặng và muông thú đều …bó tay !

Nghe tiếng rên của nàng lòng đau ruột đứt, con này nhìn con kia chỉ biết lắc đầu. Nàng voi yêu kiều xinh đẹp giờ như cái xác không hồn nằm thoi thóp. Trong tột cùng tuyệt vọng, có một giọng nói the thé, coi bộ hơi ít man-lỳ cất lên :

- Để anh lo cho em…

Muông thú đều quay đầu về nơi cất tiếng nói lạ, không tìm thấy ai, một số con lộ vẻ ngạc nhiên chưa hết thì len lỏi giữa hàng ngàn đôi chân thú một con chuột đực nghênh ngang bước ra. Tiếng ồ ngạc nhiên đồng loạt hòa âm lớn đến nỗi như tiếng gầm, lá cây rừng rơi lả tả, một số rơi trên thân thể làm nàng voi sực tỉnh mở hờ đôi mắt nhưng không đủ sức thốt nên lời…

Chuột ta không hề có dáng dấp một thầy lang đĩnh đạt từ tốn tìm cách chữa trị kẻ bị thương mà đi vòng vòng uốn éo như một vũ công, lấy chân vén đuôi như thí sinh thi người đẹp nâng váy đi catwalk…

Rồi đến sát tai voi, đứng tấn hai chân sau, đưa hai chân trước lên, hết sức bình sinh dở mí tai…nhòm vô coi thử !

Hàng nghìn cặp mắt nhìn vô, không ai điều khiển cũng đồng nhịp lắc đầu ngao ngán, mười con như mười nghĩ quẩn…

Buông tai, vén đuôi, liếm mép qua liếm mép lại.

Ngừng chút xíu, nháy nháy giật giật mấy sợi ria mép, hấp háy đôi mắt hí săm soi chót đuôi rồi... le lưỡi liếm lại liếm đi …

Nhẹ nhàng nín thở

Đút vô

Chậm rãi ngoáy một vòng

Từ tốn rút ra

Cuối đuôi là con kiến càng, to gần gấp đôi…chót đuôi chuột !

Hết đau tức thì, voi nhoẻn miệng cười trên đôi môi đã sưng to do khóc quá nhiều

Tiếng hoan hô vang dội khu rừng …

Thủa ấy, ganh ghét, tỵ hiềm, hèn hạ, gian xảo chưa dám thổ lộ !

Buồn bã rồi cũng vơi, thất tình cũng đành gác lại . Sư tử làm gương đầu tiên, kéo theo hổ báo sơn dương nai trâu hà mã…đồng lòng tác hợp để thực hiện lời hứa của người trong mộng .

Muông thú trong rừng cùng nhau kết hoa lá làm rạp, đám cưới của chuột và voi diễn ra tưng bừng…

Thủa ấy, động phòng hoa chúc diễn ra ngay sau màn ăn uống nhảy múa.

Thủa ấy, như Adam và Eva, mắc cỡ là từ ngữ…xa lạ !

Cô dâu sau bao nhiêu lời chúc phúc nhận từ những người anh em trong rừng cũng đến lúc thực hiện nghĩa vụ làm vợ.

Chú rể sau bao nhiêu cố gắng trèo lên té xuống cũng leo được đến đằng đuôi cô dâu.

Trầy trật lúc lắc

Trượt tới trụt lùi.

Muông thú lịch sự im lặng,

Bầy khỉ ồn ào giành nhau chỗ ngồi trên các cành cây cao cũng im tiếng mà tật tham ăn không bỏ, mắt lom lom coi mà hai tay cầm hai trái dừa khô luôn miệng nhóp nhép cạp cạp cơm dừa...

Trầy trật lúc lắc

Trượt tới trụt lùi

Rồi, thêm trầy trật lúc lắc...

Con khỉ vô duyên thấy vậy mắc cười, nhắm mắt nhắm mũi hả họng cười rung vai rung bụng, vô ý làm rớt trái dừa - đồ ăn cắp dấu được trong tiệc búp phê - trúng ngay đầu, cô dâu la lên :

- Á…

Chú rể Chuột dịu dàng nói như ... vỗ về :

- Anh làm em đau hả ?

——

Phú Đặng

Mèo

Mèo

Mèo rình chuột đã lâu mà chưa lần nào vồ được, tức anh ách.

Bữa nọ, chuột sơ ý trượt chân, rớt cái ủm vô hũ hèm sau bếp.

Ban đầu còn khoái chí hớp một ngụm, rồi thêm nhiều ngụm nữa. Chuột thả mình lềnh bềnh, mắt lim dim, tưởng như đang lướt sóng Vũng Tàu. Rượu vô lời ra, miệng còn ngân nga bài ca " say một đời vì em "…

Nhưng ngày vui chẳng tày gang, say chưa đủ một đời mà mắt mờ chân bủn rủn...

Đến lúc muốn leo lên thì thành hũ trơn như lời hứa cuối năm. Bò lên trượt xuống, bụng căng như cái trống, mười phần chết chín, bèn la khóc bằng hai thứ tiếng vô cùng thảm thiết:

- Help Me. Cứu tôi với. Cứu tôi, p-lea-se !

Mèo nghe tiếng, ghé lại nhìn… rồi quay đi.

Chuột van xin, năn nỉ:

- Mèo ơi cứu tui! Ông muốn gì tui cũng xin chịu!

- Tao chỉ muốn ăn thịt mày.

- Dạ, tui đồng ý ! Xin ngài thả đuôi xuống cho tui bám leo lên.

Mèo đưa đuôi. Chuột đu lên, lết ra khỏi hũ hèm, người run bần bật, mắt lờ đờ. Vừa định bỏ chạy thì mèo chặn lại:

- Ậy! Ở dưới kia mày vừa hứa gì?

Chuột đảo mắt, nói tỉnh queo:

- Trời… mày không thấy tao chua lè, hôi rình sao? Để tao về tắm rửa, xức dầu thơm cho đàng hoàng rồi qua cho mày ăn thịt. Chứ để thế này đền ơn, coi sao được !

Mày cứ về chuẩn bị mắm muối, ớt tiêu đi… tao qua liền.

- Thiệt hông?

- Thiệt!

- Hứa nghen?

- Ừ, hứa!

Mèo hí hửng về nhà, bụng mừng như trúng kèo thơm, vội bày biện bàn ăn đúng điệu: Chanh, ớt, tiêu, mắm muối đầy đủ. Còn mở nhạc chill chill chờ giờ “dùng bữa”. Đang loay hoay chụp hình bàn ăn để đăng Facebbook...

Một lát sau, nghe tiếng huýt sáo vui vẻ từ xa, tiếng chuột vừa đi vừa nghe điện thoại chốt kèo mới...

Nó xuất hiện với sơ mi lụa bảnh bao, gi lê bên ngoài, nước hoa thơm nức, ung dung đi ngang qua.

- Chuột !

- Gì ?

- Mày quên mày hứa gì với tao rồi hả ?

Chuột nhíu mày:

- Hứa ? Tao hứa gì ? hồi nào ?

- Hồi nãy mày té xuống hũ hèm, uống phểnh bụng, say sắp chết, mày hứa để tao ăn thịt nếu cứu. Tao cứu rồi, mày hứa về nhà tắm rửa sạch sẽ rồi qua... Sao bây giờ mày định đi luôn ?

Chuột cười khẩy, phủi áo:

- HƠI ĐÂU TIN MẤY ĐỨA XỈN HỨA, MÈO ƠI !

Phú Đặng

Hạng cá kèo !

Hạng cá kèo !

Cũng chưa xa lắm đâu, cái mục “thành phần gia đình” là chỗ người ta từng phải… khiêm tốn bất thường !

Nhà có đôi ba mẫu ruộng thì ghi làm nông. Tiệm buôn hai mặt tiền kinh doanh sầm uất thì hạ xuống buôn bán. Có sạp ở chợ thì phải thêm chữ nhỏ cho vừa vặn… buôn bán nhỏ. Có vườn cây trái, rẫy mía đàng hoàng cũng ráng chen vô bần nông cho… hồ sơ thêm phần trong sáng.

Lạ một điều có nhớ cũng giả bộ lơ, nhớ mình từng là con em nhà tư sản, tiểu tư sản, công chức hay binh sĩ. Chắc tại trí nhớ thời đó phải bị liệt, ai cũng cố tự chọn lọc dựa theo số đông.

Đến mùa thi cử, cái mộc đỏ trên lý lịch nhiều khi còn tạo tự tin hơn mấy năm đèn sách. Ai có thành phần công nhân, bần nông hay bần cố nông là thấy tương lai hé cửa sẵn, chỉ chờ bước vô cho đúng hàng đúng lối. Còn những người khác, trước khi nắn nót ghi vô mục thành phần gia đình, cắn bút tới mòn răng mà vẫn thấy… tay run run.

Cuộc đời xét cho cùng cũng giống chuyện coi hát hồi xưa. Có hạng nhất, hạng nhì, hạng ba rồi tới hạng… cá kèo. Hạng này đứng chen hai bên cánh gà, lúc nhúc ló đầu như cá kèo dưới đầm nước lợ. Đông nhất mà cũng bị coi thường nhứt.

Sách kể lại: hồi thế kỷ 18 bên Massachusetts, tôm hùm nhiều tới mức đem làm phân bón, cho nô lệ ăn còn bị than phiền. Chủ trại phải hứa… không cho ăn quá ba bữa một tuần! Đọc mà thương ... cho thân phận tôm hùm, thời chưa biết làm sang !

Vậy mà sau này, tôm hùm leo lên bàn tiệc, nằm trên dĩa trắng tinh, trở thành biểu tượng của sang trọng. Đúng là đời, hôm qua còn là “gà người nghèo”, hôm nay đã thành "hoàng thân quốc thích" của ẩm thực.

Con cá kèo quê tôi cũng chẳng chịu thua. Hồi trước tha hồ xúc về nửa ăn nửa bỏ, nay còn ít nên thành của hiếm. Quanh chùa Ấn Quang, quán đặc sản cá kèo bủa vây mặt tiền. Mùi lẩu lá giang, cá kèo nướng muối ớt át luôn mùi nhang khói. Tiếng “dô trăm phần trăm” đôi khi còn ngân dài hơn tiếng chuông chiều.

Nhìn lại những bản lý lịch cũ, nếu chúng biết nói chắc cũng phải bật cười. Mới hôm nào còn ngồi chồm hổm bên mái lá vách gió lùa, cá kèo kho quẹt ăn với cơm nguội. Nay ngồi salon trong biệt thự mà cái dáng ngồi vẫn như thời né nước lụt, chân cao chân thấp. Lúc vô nhà hàng to họng lớn giọng gọi tôm hùm, đem ra mà còn giãy đành đạch mới chịu gật đầu.

Còn hạng cá kèo thì sao? Vẫn đông, vẫn chen, vẫn nhìn sân khấu cuộc đời từ bên hông. Hạng ngạch thì còn nguyên tên dù con cá ấy đã lên hàng đặc sản, để được ăn nó cũng đâu có dễ. Đôi ba lần chạy chiếc Dream ghẻ tà tà qua phố bà Huyện, ngửi mùi lẩu mùi nướng cho đã, rồi… về.

Đời đổi ngôi, món ăn đổi giá, con người đổi hạng. Chỉ có cái mục thành phần xuất thân, may mà giờ ít ai còn phải cắn bút trước khi nhớ lại : mình từng là ai, và từng khai mình là ai !

Phú Đặng

Thép-Đã-Tôi-Thế-Đấy!

Thép-Đã-Tôi-Thế-Đấy!

Trường có ông thầy, chánh quán xứ cầu Sông, đi tập kết về được cho dạy môn chính trị Mác-Lê. Thầy được phân một buồng ở khu gia binh cũ gần sân bay bỏ hoang, cũng nằm trong nội hạt. Thầy chiến đấu bền bỉ từ khoá đầu đến tận khoá mười mấy, chính xác bao nhiêu thì không nhớ rõ, chỉ biết lúc chúng tôi ra trường lâu rồi, thầy vẫn còn ... giảng.

Ngoài nghề tay phải là dạy chính trị, thầy còn có nghề tay trái là “bao thầu trọn gói”. Từ chụp hình làm thẻ các lớp, hình khai giảng khoá mới, hình kỷ niệm ra trường đến các thứ tứ lung tung không biết gọi tên là gì cho phải phép.

Đám cưới, đại hội công đoàn, thanh niên, phụ nữ ... thầy ôm trọn, không chừa một mảng đời sống quần chúng nào.

Phương tiện tác nghiệp là một cái máy Ze-nít, xuất xưởng từ cái thuở mà Sa hoàng Ni-cô-lai đệ nhị hình như ... còn đang suy nghĩ coi có nên thoái vị hay chưa !

Còn nghề tay phải là dạy chính trị thì khỏi phải nói. Là của hiếm.

Hiếm từ lý luận cho tới hô khẩu hiệu.

Hai mươi năm sống cùng nhân dân, thêm mấy năm được làm cán bộ sống cận kề thủ đô, thầy đủ tự tin đủ sức “bao giàn” hết các lớp, năm này qua năm khác. Thành thử bài giảng của thầy đanh thép, giàu sức chiến đấu, lý lẽ sắc bén như mác như lê. Câu chữ thuộc làu làu, tuôn ra ào ào như cái ra-đi-ô bị kẹt vô-lum, vặn xuống không được mà tắt cũng ... không xong.

Ngoại hình thầy cũng rất ... có lập trường.

Tóc cắt trắng xát phía dưới ót và hai bên mang tai, xốc thẳng đứng lên bằng một đường tông-đơ sắt lẹm. Phần trên được định hình bằng một nhát kéo cắt xéo, trông như lưỡi mác nghiêng bên đầu.

Bữa nào muốn khoe vầng trán cao bóng lưởng, thầy thoa dầu, chải ngược tóc ra sau.

Nhìn từ phía ót hao hao Hít-le.

Nhìn chính diện, nhứt là buổi chớm đông có gió mùa, thầy diện bộ đại cán ục ịch, trông lại giống Mao chủ tịch .

Một hôm, giữa lúc thầy đang thao thao bất tuyệt về ba nguyên lý của phép biện chứng duy vật, bốn bước đi lịch sử thời kỳ quá độ tiến lên xã hội chủ nghĩa vân vân và vân vân...

Đúng lúc cao trào, thằng P. giơ tay xin hỏi.

Đôi mắt nó rực sáng.

Đôi tai vểnh lên, nghe như nuốt từng lời của thầy. Nó đứng dậy rất lễ phép, thưa gởi một hồi lâu lắc, hơi cà lăm nhưng nêu đại ý thì rõ ràng :

- Thưa thầy, chúng em chưa hình dung nổi. Xin thầy diễn tả sơ sơ về thiên đường xã hội chủ nghĩa khi thành công, cụ thể nó ra làm sao, để bọn em tưởng tượng được chút nào ra chút ấy, được không ạ ?

Thầy gật gù

Gật rất lâu

Gật với vẻ hài lòng của một giáo sư vừa được hỏi đúng trọng tâm tư tưởng.

Thầy nói, câu hỏi này lớn, cần nghiên cứu nghiêm túc, và hẹn... tuần sau trả lời.

Một tuần trôi qua

Đến giờ chính trị, tuy chưa từng đến tận nơi nhưng thầy biết tuốt mọi chỗ được nghe nói. Thầy lại thao thao bất tuyệt tả cảnh sắc và con người đang tiến lên, nào là Mát-cơ-va, nào là Cu-ba, nào là Bắc-kinh.

Cho tới cuối giờ, thầy giữ lời.

Cả lớp im phăng phắt.

Thầy nói, chậm rãi, rõ ràng, từng ý một :

Hãy hình dung đi. Khi xã hội chủ nghĩa thành công thì :

- Của cải như không khí

- Con người như thánh hiền

- Cảnh vật như thần tiên .

Thề đó, tui ghi lại y chang, không thiếu không thừa. Chỉ hơi lo:

Ngày ấy, chắc phải cần rất ...rất nhiều giấy để vẽ.

Phú Đặng

Ngựa

Ngựa

Tuân lịnh triều đình, Tướng quân nhanh chóng dẫn đầu đoàn binh mã tiến về miền biên ải đóng quân.

Một tháng rồi hai tháng trôi qua, nỗi nhớ kinh thành, nhớ vợ chất đầy trong mắt. Mặt tướng quân ngày càng cau có, lời của ngài đa phần là la mắng thuộc hạ.

Đêm mùa xuân, sau âm thanh của đám binh sĩ cười đùa giỡn cợt nhau tắt hẳn như mọi khi vì đã đến giờ đi ngủ. Doanh trại chìm trong yên lặng ngoại trừ thỉnh thoảng có tiếng động từ dãy chuồng ngựa. Ngài ngồi nhìn cây đuốc bập bùng. Lửa ngoài hiu hắt, lửa lòng lại bùng cháy. Đêm ấy, tướng quân trở mình nhiều hơn lính gác đổi phiên.

Rất ngạc nhiên về sự bình thường có phần vui vẻ của đám thuộc hạ, đêm nọ ngài kêu một số quân sĩ vào trại, tướng quân hỏi :

- Ta vâng mệnh triều đình đưa các ngươi lập đồn nơi biên cương xa làng mạc vợ con. Xa kinh thành lâu ngày, các ngươi vẫn cười nói rôm rả. Có bí quyết gì chăng ?. Vậy các ngươi giải quyết việc này thế nào mà trông các ngươi vui vẻ như vậy ?

- Thưa tướng quân, ngựa ạ

Vừa nghe vậy, ngài nổi giận đập bàn:

- A, cái quân này ! Đồ súc sinh, cút khỏi đây ngay.

Đám quân lính mặt xanh như đít nhái thu mình đi lui nhanh nhất có thể để tránh cơn nóng giận của tướng quân...

Nhiều đêm tiếp theo, lửa lòng càng dập càng bùng, ngài nghĩ lại có lẽ đám quân kia trong hoàn cảnh này cũng phần nào có lý, đảo mắt xung quanh doanh trại vắng lặng như tờ, hướng về phía chuồng ngựa, ngài ngần ngừ rất lâu, như đang cân nhắc quốc sự. Rồi ... quốc sự đành để sáng mai.

Sáng hôm sau, từ chú lính lệ hầu trà cho đến chú cần vụ lo cơm, giặt áo đều thấy mặt ngài giãn ra, vui vẻ hơn những ngày đã qua...

Mấy ngày liên tiếp tiếng la mắng thuộc hạ bớt hẳn, thậm chí thỉnh thoảng lũ quân hầu còn lén nhìn trộm, thấy ngài cười một mình...

Đêm thượng tuần trăng non trên đỉnh đầu, ra lệnh bày cuộc rượu. Tướng quân nâng chén, cười rất độ lượng, cái cười của người vừa ... hiểu đời hơn trước.

Đang lúc vui vẻ, ngài nói:

- Hôm trước ta cũng có la mắng hơi oan cho các ngươi về vụ ngựa, nay ta hỏi các ngươi đã dùng ngựa như thế nào vậy ?

- Thưa tướng quân, chúng tôi dùng ngựa phi nhanh về làng tìm ...

- !

Phú Đặng

Sổ liên lạc điện tử

Sổ liên lạc điện tử

Tối đó, Vân Anh đang gọt bút chì, lòng yên ổn như cá lia thia trong keo.

Bỗng điện thoại mẹ kêu “ ting” một cái.

Cả nhà giật mình !

Lướt qua màn hình, mặt chuyển màu trong vòng một nốt nhạc.

- Trời đất ơi, lại SỔ LIÊN LẠC ĐIỆN TỬ!

Ba buông ly nước, đứng thẳng đơ. Vân Anh siết cái cặp, nghĩ thầm: “Không biết bị truy tố tội gì nữa đây!”

Tin nhắn hiện ra: “ Hôm nay Vân Anh nói chuyện trong lớp 4 lần.” Gắn thêm icon mặt cười.

Mẹ nhìn icon đó mà cảm giác như bị… chọc quê!

- Bốn lần? Chuyện gì mà nói dữ vậy ?

- Dạ… con hỏi bạn mượn cây thước, con trả cây thước, con hỏi có thấy cây thước màu xanh không, rồi con cúi tìm cây thước của con…

Ba gật gù:

- Rồi, hợp lý.

Mẹ quắc mắt:

- Anh im. Đang điều tra, không bình luận!

Chưa kịp phân xử, lại “ ting” lần nữa.

Ba nhăn mặt:

- Nó bắn từng phát, giờ chuyển qua hằng loạt rồi.

Tin nhắn: “Vân Anh đi học đúng giờ nhưng tóc buộc chưa gọn.” Hàng dưới nhắc nhở: “Phụ huynh lưu ý.”

Mẹ rút lược nhanh như rút kiếm:

- Tới đây!

Bốn phút sau, đầu Vân Anh sáng choang như trong đội hình danh dự.

“ ting”cái thứ ba.

Ba chắp tay khấn: “ Bé ăn chậm 15 phút.”. “Khuyến khích phụ huynh động viên bé tập trung trong bữa ăn” .

Ba ngã lưng ra ghế:

- Ăn cũng bị báo cáo.… thôi rồi, Lượm ơi !

Sáng hôm sau. Cô giáo thông báo:

- Các con về nói với ba mẹ cập nhật ứng dụng mới. Giờ sổ liên lạc có thêm chức năng… báo theo phút.

Cả lớp đứng hình!

Giờ Toán, vừa làm được hai phép cộng, “ting”từ điện thoại cô. Cô lẩm bẩm:

- Ba mẹ Vân Anh vừa xem báo cáo lúc 9 giờ 02.

Vân Anh nghe hóng, rụt cổ lẩm bẩm:

- Sao mà nó biết hay vậy ta?

Tan học. Mẹ đứng ở cổng, tay cầm điện thoại, mặt căng như dây đàn.

- Mẹ mới nhận thêm cái thông báo: “Vân Anh cười trong giờ Tin học.”

- Dạ, thầy kể chuyện vui…

- Ờ. Nhưng nó báo con cười những … hai lần đó nghen!

Ba đứng một bên, nín thở nén cười:

- Tương lai chắc nó báo luôn “Vân Anh thở mạnh quá mức cho phép.”

Tối đến. Vân Anh mở tập làm bài. Ba mẹ mỗi người ôm một cái điện thoại, bỗng “ting”!

Ba nhảy dựng: “ Phụ huynh nhắc bé giữ bình tĩnh khi làm bài.”

Ba lặp lại ” giữ bình tĩnh ?”, rồi… tự ái:

- Ủa, tui còn chưa kịp… mất bình tĩnh mà nó báo trước luôn hả ?

Vân Anh chống cằm:

- Con thấy sổ liên lạc điện tử giống như cái camera của người lớn để canh con á má.

Ba bật cười:

- Trúng phóc ! Hồi xưa ba chỉ bị mời phụ huynh cuối tuần. Còn tụi con bị… giám sát realtime.

Vân Anh thở dài như bà cụ:

- Mai mốt mà nó báo: “Bé suy nghĩ lung tung trong giờ học”, chắc con nghỉ học luôn á.

Cả nhà im như lớp học giờ kiểm tra.

“Ting”Tin nhắn mới: “Ứng dụng cập nhật phiên bản mới. Mời phụ huynh trải nghiệm!”

Ba nhìn điện thoại, mặt bình thản, nhưng tay thì… run run.

Rồi ba bấm “TẮT THÔNG BÁO”.

Rồi bấm thêm cái nữa: “GỠ CÀI ĐẶT”.

- Xong. Ba đầu hàng. Ba sống, còn cái app này thì… khỏi !

Mẹ nhìn cảnh đó, tay cũng muốn bấm theo, rồi… rụt lại:

- Để đó… lỡ cô hỏi…

Ba nhướng mày:

- Em sợ cô giáo hả?

Mẹ đỏ mặt:

- Hổng phải sợ… mà nể. Nể dữ lắm!

Vân Anh ngồi giữa hai người lớn, kết luận tỉnh queo:

- Vũ khí tối tân quá ha, chỉ cần bấm một cái là biến. Chỉ là không dám bấm thôi…

Ba bật cười.

Mẹ nén cười.

Vân Anh xếp vở, càu nhàu:

- Con muốn được yên để học thôi, má à !

Phú Đặng