Tháng Tư trên đường Trường Sơn
Cung đường chúng tôi bắt đầu từ ngả tư Hiếu, nơi QL 24 gặp đường Trường Sơn Đông.
Thật ra, nói bắt đầu cũng chỉ là cách nói của người đi đường. Còn với dãy Trường Sơn thì con đường này đã nằm ở đó từ rất lâu trước khi có đường nhựa, trước khi có biển báo chỉ dẫn. Khi ấy nó chỉ là lối mòn của rừng, của chiến tranh, của những đoàn người lặng lẽ đi trong đêm...
Tháng Tư. Nắng bắt đầu phủ trên dãy Trường Sơn một màu sáng chói và khắc nghiệt.
Tháng Tư. Nắng đổ xuống mặt đường như một tấm kim loại nóng. Thời tiết ghi nhận 38 độ ở A Lưới, 39 độ ở Lao Bảo, 39,5 độ ở Phong Nha, rồi lên tới 41,9 độ ở Vinh. Thống kê thì vậy nhưng khi xe đã lăn bánh vào nhánh tây của đường Hồ Chí Minh thì những con số ấy bỗng trở nên vô nghĩa.
Ở đây, cái nóng không nằm trong bản tin thời tiết. Nó nằm trong không khí hầm hập của những khúc cua liên tiếp. Nằm trên những dốc dài leo mãi không thấy đỉnh, lúc xuống phải ghìm bằng cả tay lẫn chân phanh. Và cả trong khoảng lặng của núi rừng khi suốt nhiều chục cây số không gặp một chiếc xe nào.
Con đường vòng vèo giữa những lớp núi chồng lên nhau. Núi này vừa lùi xuống thì núi khác đã trồi lên phía trước. Có lúc nhìn xa xa, cả dãy Trường Sơn giống như những con sóng xanh đang dồn về chân trời.
Giữa cái nắng tràn lan ấy, bầu trời lại có một màu hơi lạ. Trời không xanh mà mù mù. Một lớp khói mỏng bay ngang qua các sườn núi, làm ánh sáng trở nên bạc bạc. Trong gió vương mùi khói, trong nắng mang màu khói ...
Đó là mùa đốt rẫy bên kia biên giới Lào. Người ta đốt nương cho kịp xong trước dịp Tết Bunpimay. Lửa cháy, tàn tro phủ đen trên đất, khói bay qua rừng những vệt xám lơ lửng. Đất cứ nằm yên đó, người cứ về ăn Tết, cứ vui chơi té nước cầu mưa, chờ sau cơn mưa đầu mùa sẽ trở lại trỉa hạt cho vụ mới.
Vì thế suốt dọc Trường Sơn, trong nắng tháng Tư lúc nào cũng có một mùi khói rất nhẹ. Không nồng. Chỉ đủ để người đi đường chợt nhận ra đâu đó sau những dãy núi kia đang có lửa đốt rẫy.
Khói bay qua rừng, qua núi, mang theo một mùi tro mỏng. Thứ mùi khiến người ta nhớ rằng trên dãy Trường Sơn này, đất đai từ bao đời vẫn được đánh thức mỗi mùa bằng lửa như từ thuở du canh du cư...
Con đường đi qua nhiều địa danh mà chỉ cần nghe tên cũng thấy lòng chùng xuống - thung lũng A Lưới A Sầu, đồi thịt băm, cứ điểm Làng Vây...
Bây giờ chỉ còn rừng núi khô ran và con đường mờ khói bụi. Những nơi từng là chiến trường dữ dội bỗng trở nên trầm lặng một cách khó tả. Có lúc thấy đất dưới bánh xe mình đang đi qua đã thấm quá nhiều mồ hôi và máu của những người cùng một màu da, cùng một dòng máu.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng đôi khi chỉ cần nhìn những dãy núi trùng điệp của Trường Sơn là trong lòng có một khoảng lặng rất sâu.
Con đường tiếp tục dẫn về phía bắc. Giữa hành trình đường 9 rẽ sang Lao Bảo, cửa khẩu lớn nhất sang Lào. Từ thời nhà Lê, người ta đã từng gọi nơi này bằng một cái tên cổ: ải Ai Lao.
Hôm nay xe cộ qua lại bình thường. Nhưng nếu đứng lâu một chút nhìn về phía những dãy núi mờ xa, vẫn có thể tưởng tượng ra những đoàn người ngày trước vượt rừng dưới bom đạn hết chiến dịch này đến chiến dịch khác...
Qua khỏi vùng biên, con đường HCM nhánh Tây tại Khe Sanh tiếp tục chạy giữa những lớp núi không dứt. Thỉnh thoảng bên sườn đồi lại hiện ra một vài bản nhỏ của người Ca Dong, người Cơ Tu hay làng Ho của người Vân Kiều. Vài mái nhà sàn bám vào triền dốc, đứng lặng lẽ giữa rừng.
Có những đoạn đường dài đến mức chạy hàng chục cây số không gặp một bóng người. Chỉ có gió, nắng và vài vệt phân bò nằm giữa mặt đường, những dấu hiệu giản dị cho biết trước đó đã có một đàn bò và người chăn thả lặng lẽ đi ngang qua.
Khi dừng xe lại ở Khe Gát, nhìn ngược về phía nam, dãy Trường Sơn nối tiếp nhau đến tận chân trời. Núi xanh, rừng sâu, và con đường vẫn quanh co như chưa từng biết mệt.
Chỉ có điều người đi đường thì thấy đuối, không phải vì những con dốc dài hay cái nắng tháng Tư bỏng rát. Mà vì càng đi vào Trường Sơn hướng về bắc càng thấy quá nhiều miếu thờ ven đường: Nơi nổi tiếng như hang Tám Cô, miếu Ba Cô, đền liệt sĩ ở Cà Roong; nơi chỉ là một bệ đá nhỏ với bó bông khô héo cạnh vài chai nước cùng nhúm chân nhang lạnh. Nhìn những nơi ấy mới hiểu rằng dưới con đường nóng này là bao nhiêu lớp đất cũ, dưới lớp đất ấy là ký ức của một thời…
Nắng tháng Tư vẫn đổ xuống con đường.
Khói đốt rẫy vẫn bay ngang qua những sườn núi xa.
Còn Trường Sơn thì lặng lẽ.
Lặng lẽ đến mức người đi đường đôi khi có cảm giác dãy núi này đã quen với nắng, quen với khói … quen cả với ký ức chiến tranh.
Chỉ có những miếu thờ ven đường là không quen.
Chúng vẫn đứng đó, im lặng, nhắc rằng dưới lớp đường phủ beton phủ nhựa đường nóng ran này là những lớp đất cũ. Và dưới những lớp đất ấy là xương máu người Việt vẫn còn nằm lại.
Phú Đặng
