Chuyên tầm phào, số ... : Ma-ni-ven
Hồi trước, trong giới lái xe công trường hay xài một chữ nghe rất Tây: ma-ni-ven.
Thật ra đó là tiếng Pháp, “manivelle“ nghĩa là cái tay quay.
Thời ấy máy móc còn đơn sơ, nhiều thứ phải quay bằng tay: Quay máy nổ, quay máy xay lúa, quay máy phát điện… nói chung cái gì cần nổ mà chưa chịu nổ thì đem ma-ni-ven ra quay.
Nhưng ở công trường tụi tui hồi đó, ma-ni-ven còn có thêm một công dụng khác: Quay ra… nhiều lý do để giúp cho giới công nhân tiên tiến - những chủ nhân của thời đại mới - sống sót qua ngày !
Câu chuyện sau đây là một lần cái ma-ni-ven phát huy tác dụng rất ư là … hiệu quả:
Khi đói triền miên thì phải thèm. Mà đã thèm thì nghĩ đủ thứ: Nghĩ đến các món ngon nhứt… rồi giựt mình nhớ lại là phải rẻ nhứt!
Ngặt nỗi thời bao cấp, lương công nhân ở công trường ba cọc ba đồng. Sống được chẳng qua nhờ giỏi chịu đựng, và có lẽ cũng nhờ cái triết lý rất thời sự lúc đó: “Gặp thời thế thế thời phải thế !”
Xăng dầu thì hiếm. Có tiền cũng chưa chắc mua được, mà nếu có, bán thì cũng lén rình bán chui bán nhủi chút đỉnh kiếm vài ba đồng.
Bữa đó trời mưa lâm thâm trên quốc lộ 1, đoạn qua Hảo Sơn gần đèo Cả. Con đường vắng vẻ buồn thiu, mưa gió đến nỗi chó cũng không muốn lội ra đường.
Nghĩ mãi không ra cớ gì để nghỉ. Những lý do xin nghỉ sửa xe đã dùng hết rồi.
Bèn nghĩ bừa ra một cái cớ rất… kỹ thuật: Xin sửa cái ma-ni-ven.
Ma-ni-ven hư thì xe không chạy được!
Ông đội trưởng là người đi tập kết về. Nghe đâu hồi còn ở ngoải làm tổ trưởng vá đường, trong Nam gọi là phu lục lộ. Chữ nghĩa chắc hổng bao nhiêu, nếu bẻ làm đôi chắc được hai miếng, cỡ… bàn tay. Cho nên cái tiếng Pháp ma-ni-ven là cái gì thì ổng đâu có biết.
Nhưng ổng vẫn phải thể hiện uy quyền bằng cách lên giọng rầy tụi tui:
- Mấy ông vừa chạy vừa phá, không biết giữ gìn tài sản máy móc gì hết! Cứ đợi hư rồi mới kêu sửa. Mà… liệu sửa bao lâu thì xong?
Tui đáp liền:
- Dạ, em với thằng lơ cố lắm đến chiều cũng có thể xong!
Ổng gật gù, rồi giảng một bài rất… lý luận:
- Làm hết sức đi! Đầu giờ chiều phải trình diện tui là xong đó. Nhớ rằng làm công nhân lái xe lái máy, quản lý tài sản xã hội chủ nghĩa thì cái xe là xương là thịt, xăng dầu là máu. Xương thịt tan tành thì máu cũng chảy ra ngoài hết!
Hai thằng tụi tui “dạ dạ” cho phải phép rồi te te đi về cái lán có mái tranh che mưa nắng. Chui vô cabin, phì phèo thuốc rê một hồi, rồi trùm tấm mền rách ngủ quẹo cổ.
Ngủ tới khi nhà bếp gõ kẻng ăn cơm trưa.
Ăn ba hột cơm cõng bốn hột bắp, bụng còn lưng lửng. Đói nên lại nghĩ lung tung, thèm đủ thứ.
Qua khỏi đầu giờ chiều, tay bôi chút nhớt thải, tui lò dò lên đội chỉ huy công trường. Chưa kịp nói gì ổng đã la:
- Gì nữa đây? Vừa làm vừa chơi nên chưa xong hả?
Tui gãi đầu gãi cổ:
- Dạ… xong thì gần xong, nhưng xin anh duyệt cấp xăng chạy thử ma-ni-ven.
- Bao nhiêu?
- Dạ… 30 lít.
Ổng trợn mắt:
- Gì mà 30 lít! Nhiều vậy! Thử cái đó chỉ cần… 20 lít là đủ!
Hai thằng tụi tui mừng húm: 20 lít xăng hôm đó không những đủ nguyên con chó, mà còn kèm thêm một can rượu đế.
Tối hôm ấy trời vẫn mưa. Cái ra-đi-ô rè rè nói có áp thấp nhiệt đới.
Nhưng trong cái lán công trường thì ấm lạ, ấm lùng.
Thỉnh thoảng lại nghe anh em hô:
- Dô! Dô! Một hai ba… ma-ni-ven!
Sáng hôm sau, đội trưởng hỏi:
- Đêm qua tụi bây làm gì mà ồn ào vậy?
Tui lễ phép thưa:
- Dạ… anh em khen và chúc mừng em làm tốt. Sửa ma-ni-ven nhanh và gọn gàng quá.
Từ đó tui mới biết: Có những thứ trong đời, hư thiệt chưa chắc sửa được ... nhưng hư do tưởng tượng thì sửa rất nhanh !
Phú Đặng
